Գեներալ Բեհբութովի դստեր գերեզմանը

Ընդհանուր տեղեկություններ

Տեսակ․ պատմական գերեզման
Կոորդինատներ․  40.220234 N, 44.534934 E
Տեղակայման վայրը․ Սուրբ Հակոբ եկեղեցի, Քանաքեռ վարչական շրջան, ք․ Երևան, Հայաստանի Հանրապետություն

Անձնական տվյալներ․
— Նատալյա Բեհբութովա (29 հունիսի 1832 — 7 հուլիսի 1833)
— հետևակազորի գեներալ իշխան Վասիլ Հովսեփի Բեհբութովի դուստր
— մկրտված է Սուրբ Հակոբ եկեղեցում

Տեղեկություններ ընտանիքի մասին․
— հայր՝ իշխան Վասիլ Հովսեփի Բեհբութով (1791–1858), ռուսական բանակի զորահրամանատար, հետևակազորի գեներալ, Կովկասյան արշավանքների և Ղրիմի պատերազմի հերոս
— մայր՝ Մարիա Սողոմոնի Արղության-Երկայնաբազուկ

Պատմական ենթատեքստ․
— Բեհբութովը սերում է հայկական իշխանական տոհմից
— բարձրագույն ռազմական և վարչական պաշտոններ է զբաղեցրել Կովկասում
— մահացել է Թիֆլիսում, 1858 թ.

Ժամանակակից կարգավիճակ․ գերեզմանը գտնվում է Սուրբ Հակոբ գործող եկեղեցու տարածքում (Քանաքեռ, Երևան)

Սկզբնաղբյուր․ «Կովկասյան հանգույց»,  Վ․Հ․ Բեհբութովի մասին կենսագրական տվյալներ

*

Երևանի Քանաքեռ վարչական շրջանում է գտնվում Սուրբ Հակոբ եկեղեցին։ Այն կառուցել են 1695 թվականին՝ 1679 թվականի աղետաբեր երկրաշարժից ավերված հինավուրց տաճարի տարածքում։ Այդ ժամանակներից ի վեր շատ բան է տեղի ունեցել, սերունդներ են փոխվել, ժայռեր են փլվել, սակայն տաճարը առաջվա պես պահպանում է հին Քանաքեռի հիշողությունը։ 

Եկեղեցին տուֆով է շարված, ներսում երկու սյունաշար, փորագրանախշերով խորան,  իսկ արևմտյան ճակատին տեղ-տեղ ագուցված են 1504, 1571 և 1621 թվագրություններով  խաչքարեր։ Մարդիկ այստեղ մոմ են վառում, երեխաներ մկրտում, պսակադրվում։

1833 թվականին այս եկեղեցում Նատալյա անունով փոքրիկ աղջիկ է մկրտվել։

Նա ծնվել էր 1832 թվականի հունիսի 29-ին։ Հայրը իշխան Վասիլ Հովսեփի Բեհբութովն էր՝ հետևակազորի գեներալ, Կովկասյան արշավանքների և Ղրիմի պատերազմի հերոս։ Մայրը՝ Մարիա Սողոմոնին, ծննդով իշխանուհի Արղության-Երկայնաբազուկ։

Բեհբութովները հայկական հնագույն տոհմ են։ Վասիլ Բեհբութովը ծնվել է 1791 թվականին, Թիֆլիսում, ավարտել Պետերբուրգի առաջին կադետական կորպուսը, 1809-ին որպես պրապորշչիկ ծառայության անցել Խերսոնի նռնականետային գնդում։ Եվ անմիջապես՝ պատերազմ։ Ռուս-թուրքական, Ախալցխա, այնուհետև՝ 1812-ի Հայրենական, կրկին Կովկաս։ Նա Երմոլովի համհարզն էր, նրա հետ Պարսկաստան էր գնացել, հետո կռվել Դաղստանի լեռնցիների դեմ, գրավել Ախալցխան, կառավարել Իմերեթիում, իսկ այնուհետև՝ Հայաստանի շրջանում։ Կուտիշիի մոտ նրա առաջ նահանջում էր Շամիլը, թուրքական զորքերը փախուստի էին դիմում Բաշկադիկլարի և Քյուրյուկ-Դարայի ճակատամարտերի ժամանակ։ Կյանքի վերջին շրջանում նա դարձել էր Պետական Խոհրդարանի անդամ։ Իսկ այն ժամանակ,  1833-ին նա դեռ նժույգին էր՝ արշավանքներում և ակտիվ գործունեության մեջ։

Եվ ահա ծնվեց դուստրը։ Փոքրիկ իշխանուհին, ում հայկական Սուրբ Հակոբ եկեղեցի բերեցին։ Ինչո՞ւ այստեղ։ Գուցե, որովհետև Քանաքեռն արդեն հարազա՞տ էր դարձել, այստե՞ղ են հնչել նրանց աղոթքները, կամ մայրը մանկուց է ճանաչել այս եկեղեցին։ Հիմա արդեն չես իմանա։

Նատալյան տարուց մի քիչ շատ է ապրել։ Մահացել է 1833-ի հուլիսի 7-ին։

Մանկական մահացությունն այդ տարիներին ոչ ոքի չէր զարմացնում։ Այդպիսի դեպքերը լավագույն բժիշկներով հարուստ ընտանիքներում էլ էին պատահում։ Դողէրոցք, ցնցումներ, ճիչ, որն ընդհատվում է մի գիշերվա մեջ և լռություն․․․

Նրան հուղարկավորեցին հենց այստեղ, եկեղեցում։ Ոչ թե գերեզմանոցում, այլ եկեղեցու կամարների ներքո, որտեղ աղոթք է հնչում, մոմեր են վառվում և Աստծուց երեխաների համար առողջություն են աղերսում։ Փոքրիկ գերեզմանը պատի մոտ է, հատակի քարերի տակ։ 

Վասիլ Բեհբութովն իր աղջնակից մեկ քարորդ դար ավել կապրի և կմահանա 1858 թվականի մարտի 10-ին՝ պատվով, շքանշաններով, անունով։ Նա դեռ զավակներ կունենա՝ Հովսեփն ու Նիկոլայը, ով նույնպես գեներալ է դառնալու։ Բայց Նատալյան հավերժ կմնա Քանաքեռում։ Մայրը, հավանաբար, գալիս էր այստեղ, կանգնում պատի տակ, լռում, գուցե արտասվում։

 Սուրբ Հակոբ եկեղեցին շատ բան է տեսել։ Խորհրդային տարիներին այն փակվել էր, վերածվել պահեստի, հետո վերականգնվել ու կրկին բացվել 1990-ին։ Այսօր այն գործող եկեղեցի է։ Շաբաթ և կիրակի օրերին այստեղ մարդաշատ է, երեխաներ են մկրտվում, երգեր են հնչում։ Հավատացյալներից ոչ ոք չգիտի, որ նրանց ոտքերի տակ փոքրիկ աղջնակ է հանգչում։ Գեներալ Բեհբութովի դուստրը։ Նա տարուց մի քիչ շատ է ապրել և մահացել իր առաջին տարեդարձից ընդամենը մի քանի օր անց։

 Եկեղեցում լռություն է տիրում։ Խունկի և հին քարի բույր է տարածվում։ Ինչ-որ տեղ նոր մկրտված մանուկ է լալիս։ Իսկ պատի մոտ, գետնի տակ, ննջում է Նատալյա Բեհբութովան։