Ընդհանուր տեղեկություններ
Անունը. Ալեքսանդր Անանիայի Կորելով
Կոորդինատներ․ 40.169977 N, 44.307566 E
Տարեթիվ. 1870–1895 թթ.
Սոցիալական կարգավիճակ. կազակ, զինծառայող
Ծննդով. Նիժնի Չիր ավանից
Կրթությունը.Նովոչերկասկի կազակական յունկերական ուսումնարան (1889–1890 թթ.)
Գերեզման. Սուրբ Հռիփսիմե վանքի հին գերեզմանոց, Էջմիածին, Հայաստանի Հանրապետություն
Պատմական ենթատեքստ. XIX դարում ռուսական զորքերի ներկայությունը Էջմիածնում Հետազոտվածության աստիճան. Լրացուցիչ տեղեկությունների արխիվային որոնում է իրականացվում
*
Էջմիածնի արևելյան մասում գտնվող Սուրբ Հռիփսիմե վանքի հին գերեզմանոցում, հինավուրց քարերի և բարձր խոտերի մեջ մի գերեզման կա։ Միանգամից չես գտնի, պետք է իմանաս, թե որտեղ թեքվես արահետից, որտեղ կանգ առնես և ուշադիր նայես։ Խաչ, գրեթե անընթեռնելի գրություն, անուն՝ Կորելով Ալեքսանդր Անանիայի։ 1870–1895։ Ընդամենը քսանհինգ տարի։
Նա կազակ էր։ Դոնի Երկրորդ շրջանի Նիժնի Չիր ավանից։ Կազակական ամենահին հողերից մեկը, որը հիմնադրվել է դեռ 1637 թվականին, այնտեղ, որտեղ Չիր գետը միանում է Դոնին։ Հենց Դոնի այդ անեզր ափերից էլ մեր հերոսը գնաց ռազմական գործ սովորելու. 1889–1890 թվականներին՝ Նովոչերկասկի կազակական յունկերական ուսումնարան, որը սպաներ էր պատրաստում կազակական զորքերի համար։
Բայց ինչպե՞ս է նա հայտնվել Էջմիածնում։ Այդ տարիներին այստեղ, հինավուրց տաճարի պատերի տակ, մշտապես ռուսական զորքեր էին տեղակայված։ Էջմիածինը Հայաստանի հոգևոր կենտրոնն էր, ինչպես նաև ռազմավարական հենակետը՝ Երևանից ընդամենը քսան մղոն հեռավորության վրա։ XIX դարի պատերազմներին՝ ռուս-պարսկական, ռուս-թուրքական, այստեղ բազմիցս մարտեր էին տեղի ունենում, արյուն թափվում, ռուս զինվորներն ու սպաները այստեղ էին թողնում իրենց կյանքը։ Պատերազմից հետո էլ կայզորները մնում էին՝ սահմանները և անդորրը պաշտպանելու։
Ալեքսանդր Կորելովը այստեղ էր ծառայում։ Երիտասարդ կազակական սպա, յունկերական ուսումնարանի շրջանավարտ։ Ի՞նչ է պատահել նրան։ Գուցե հիվանդացել էր օտար կլիմայում, տնից հեռու… Գուցե դժբախտ պատահար էր տեղի ունեցել կամ կարճատև բախո՞ւմ սահմանին, որի մասին հիշատակումներ չեն մնացել։ Դա մենք չգիտենք։ Հայտնի է միայն, որ հուղարկավորել են նրան Սուրբ Հռիփսիմե վանքի հին գերեզմանոցում, որը դեռ VII դարում է կառուցվել, որտեղ հանգչում են հավատքի համար նահատակված սրբի մասունքները։
Հայաստանի Ազգային արխիվում փաստաթղթերի որոնում է իրականացվում՝ զեկուցումներ, նամակներ, անձնակազմի ցուցակներ, որոնք կարող են ավելին պատմել Ա. Կորելովի մասին։ Իսկ մինչ այդ կա միայն այս քարը՝ անունով և տարեթվով։ Եվ հինավուրց խաչքարերի մեջ զբոսնող լռությունը։
Քսանհինգ տարեկան։ Հայրենի ավանից, Դոնից, ծնողներից հեռու։ Հանգչում է կազակը հայկական հողում, տաճարի պատերի մոտ, այն նույն երկնքի տակ, որի տակ աղոթում էին սուրբ Հռիփսիմեն և Գայանեն։ Նրա գերեզմանաքարի խաչը ուղղափառ է, կազակական, բայց կանգնած է հայկական խաչքարերի արանքում, և ժամանակի ընթացքում դրանք մտերմացել են, ծածկվել նույն մամուռով, ճաքել հայկական սառնամանիքներից։
Եթե Էջմիածին մտնեք, գնացեք Սուրբ Հռիփսիմեի վանք և կանգ առեք հին գերեզմանոցում։ Մի փոքր կանգնեք Ալեքսանդր Կորելովի գերեզմանի մոտ։ Նա ընդամենը քսանհինգ տարեկան է, կազակ, տնից հեռու, բայց այստեղ նա հարազատ է։