Ընդհանուր տեղեկություններ
Տեսակ․ պատմական կամուրջ (ռազմական, ինժեներական կառույց)
Կոորդինատներ․ 39.694768 N, 45.447416 E
Տեղակայման վայր․ Արփա գետի կիրճ, ք․ Վայքից մոտ 3 կմ հեռավորության վրա, Վայոց Ձորի մարզ, Հայաստանի Հանրապետություն
Առնչվող պատմական գործիչ․ Գեներալ-ֆելդմարշալ Իվան Ֆյոդորի Պասկևիչ (1782–1856), Էրիվանի կոմս
Պատմական ենթատեքստ․ 1826–1828թթ․ ռուս-պարսկական պատերազմ, ռուսական զորքերի կողմից Էրիվանի գրավում (1827թ.)
Կառույցի նշանակություն․ Ռուսական կայսրության ինժեներական զորքերի կողմից կառուցված ռազմավարական նշանակության կամուրջ
Պատմական բնութագիր․ կրաքարի շաղախով քարե հենապատ, հիմքերում փակ տարածքներ, փայտե ծածկ (ըստ պատմաբան Խաչբերունու նակարագրության)
Ժամանակակից կարգավիճակ․ կառույցը պահպանվել է, հայտնի է հետազոտողների և տեղաբնակների նեղ շրջանակին
*
Արփա գետի կիրճում, Վայք քաղաքից երեք կիլոմետր հեռավորության վրա, լեռնային թփուտներով ծածկված ժայռերի մեջ հին կամուրջ է կանգնած։ Այն կառուցված է տաշած քարով, կրաքարի շաղախով, շարվածքը ամուր է, որակյալ, պատերը մինչև հիմա կանգուն են, կամարները չեն ճկվել, իսկ ներքևում աղմկում է հավիտենական ջուրը։ Կամուրջն այդ կրում է Պասկևիչի անունը։
Գեներալ-ֆելդմարշալ Իվան Ֆյոդորի Պասկևիչը Հայաստանի համար յուրահատուկ անձ է։ Հենց նա էր առաջնորդում ռուսական զորքերը, երբ 1827 թվականի հոկտեմբերի 1-ին, մեկ շաբաթյա պաշարումից հետո, գրավեցին Էրիվանի բերդը։ Քաղաքն ազատվեց պարսկական լծից, իսկ ինքը Պասկևիչը ստացավ Էրիվանի կոմսի տիտղոսը։ Երևանում մինչս օրս կա նրա անունը կրող բլուրը․ այնտեղ էր պաշարման ժամանակ տեղակայված հրամանատարի ռազմակայանը։
Սակայն մարտերը միայն Էրիվանի մատույցներում չէին։ Պասկևիչի զորքերը գործում էին ամբողջ Անդրկովկասում, և Նախիջևնի հետ սահմանամերձ Վայոց Ձորի շրջանում էլ էին մարտեր թնդում։ Այստեղ, Արփայի կիրճում, գեներալի ինժեներական զորքերը կամուրջ էին կառուցել՝ գետանցման, կապի, արագ զորաշարժի համար։
Պատմաբան Խաչբերունին իր «Ճանապարհային նոթերում» նկարագրություն է թողել․ «Երկու ժայռերից հավասար հեռավորության վրա, գետի հատակի մեծ քարե սալից կրաքարի շաղախով լայն հենապատ է բարձրանում։ Պատն ավարտվում է երկու փակ տարածքով։ Երևում են դռներն ու պատուհանները, իսկ տանիքը կամրջի ծածկն է, բնականաբար, փայտե»։
Այդ տարածքները, հավանաբար, ծառայել են որպես պահակատնակ կամ պահեստ։ Գետանցումը հսկող զինվորները կարող էին այստեղ պատսպարվել վատ եղանակին, պահել զինամթերքն ու հանգստանալ հերթապահությունների արանքում։ Ծածկը փայտից էր՝ թեթև, անհրաժեշտության դեպքում այն կարելի էր հեշտությամբ փոխել, միաժամանակ բավականին ամուր էր՝ հրանոթներին և գումակներին դիմանալու համար։
Այժմ Պասկևիչի կամրջի մասին շատ քչերը գիտեն։ Այն մեծ ճանապարհներից հեռու է և տեղաբնակները, կողքով անցնելիս, չեն էլ մտածում, թե ում անունն է կրում քարե այդ կամարը։ Իսկ կամուրջը ապրում է։ Արփա գետի ջուրը հոսում է՝ տաշելով քարերը, ժայռերը շարունակում են պաշտպանել կիրճը, իսկ կամուրջը գրեթե երկու հարյուրամյակ պահպանում է իր ձևը։ Եվ եթե մի օր դուք հայտնվեք այդ վայրերում, իջեք դեպի գետը, գտեք այդ կամուրջը․ մի քիչ կանգնեք, լսեք ջրի քրքջոցը։ Այստեղ, աղմկոտ քաղաքներից հեռու, ժամանակն անշտապ է հոսում, և կառուցողների ու պայքարողների մասին հիշողությունը ապրում է քարերում։